Transfer anatomiyasi

Odatda, transfer to'lovining qancha qismi oldindan to'lanadi? Klublar tomonidan futbolchilarni norasmiy ravishda o'ziga jalb qilish qanchalik keng tarqalgan? Sohaga aloqador mutaxassislar shu kabi savollarga javob berishga harakat qiladi.

Ispaniyaning Malaga shahridagi "Swish" mehmonxonasi konferenciyalar zalida "Transfer Room" kompaniyasi tomonidan tashkil etilgan sanoat tadbiri bo'lib o'tmoqda. U butun dunyo bo'ylab klublar tomonidan klubdan-klubga transferlarni osonlashtirish uchun foydalaniladigan onlayn platformadir. "Shartnoma kunlari"da klub vakillari 15 daqiqalik "tezkor tanishuv" uslubidagi uchrashuvlarga to'planishadi. Bazida shunchaki tanishish uchun, bazida malumot to'plash uchun, ammo ko'pincha boshqa klub bilan bitim tuzish maqsadida kelishadi.

MAVZU: Transferlarni rejalashtirish va "Dedlayn" (So'nggi kun)

Karl Fletcher, "Bornmut" bosh skauti: (Sobiq Premer-liga futbolchisi):

"Yaxshi savol, biz buni "ping-pong o'yini" deb atashimiz mumkin. Bazan odamlar o'yinchilarni jalb qilishning rekruting tomoniga qancha narsa bog'liqligini tushunmaydilar. Futbol juda tez o'zgarib ketishi mumkin bo'lgani uchun, doimo kelajakka etibor qaratib turish kerak. Bugungi kunda jamoalar katta miqdorda pul sarflashga qodir ekan, vaziyat keskin o'zgarib ketadi. Biz nafaqat keyingi transfer oynasiga, balki undan keyingi ikki, hatto uchta transfer oynasiga ham tayyor turishimiz kerak. Futbolchilar o'zini qanday ko'rsatayotgani, qiziqishlar bor-yo'qligini inobatga olib, har doim kelayotgan transfer oynasidan ko'ra oldinroqqa nazar tashlaymiz".

Adam Levental: Bu vazifa qanchalik murakkab? Chunki bu harakatlanuvchi tizim har qanday vaqtda o'zgarishi mumkin va siz navbatdagi taktikani har doim tayyorlab turishingizga to'g'ri keladi.

Karl Fletcher: "Ha, bugungi dunyomiz qamrov jihatidan juda kichrayib qoldi. Bir necha yil avvalgidek "radardan tashqarida" qoladigan o'yinchilar deyarli uchramayapti. Ish qiyin, lekin zavqli. Istedodlarni topish va ularning klubga kelishi va muvaffaqiyatga erishishini ko'rish juda yoqimli. Angliya Premer-ligasi shunchalik raqobatbardosh va talabchanki, uni to'g'ri yo'lga qo'yish uchun katta bosim mavjud".

Savol (Bred Uest): Nega transferlar uzoq vaqt davom etadi? Bu shunchaki ko'zbo'yamachilikmi?

Karl Fletcher: "O'ylashimcha, hammasi vaziyatga bog'liq. Klublar futbolchilarini malum bellashuvlarda o'ynatishi kerak bo'lishi mumkin, muzokaralar bir muddat to'xtab qolishi mumkin. Bazan oxirida kimdir harakat qilib qoladi va hamma rozi bo'ladi. Bazida odamlar yirik mablag'lar sarflanayotganda, xodim yollash jarayoniga qancha vaqt va mehnat sarflanishini anglamaydilar. Bu jarayonda har bir imkoniyat sinchkovlik bilan o'rganiladi. Bugungi kunda raqobat shunchalik kuchliki, to'g'ri qaror qabul qilish uchun vaqt kerak bo'ladi".

Savol (Ian N va Paul T): Transfer oynasining so'nggi kunida ishlaydigan odamlar aslida nima haqida o'ylashadi? Nega biz hamma narsani so'nggi lahzagacha qoldiramiz?

Karl Fletcher: "O'ylashimcha, ko'pchilik klublar o'z ishlarining katta qismini ancha oldin bajarib bo'lgan bo'ladi. Hamma narsa yakunlangan, tekshiruvlar o'tkazilgan bo'ladi. Oxirgi daqiqaga qoldiradiganlar esa ko'pincha boshqa klubning sekinlashishi yoki kutilmaganda paydo bo'lgan imkoniyatlar sababli shunday qilishadi. Ammo vakil yollash bilan shug'ullanuvchi klublarning aksariyati bu sohadagi raqobatda ancha ilgarilab ketgan. Albatta, shunday vaziyatlar bo'ladiki, hammasi so'nggi daqiqada sodir bo'ladi. Muvaffaqiyatni o'lchashning turli usullari bor. Muvaffaqiyatni o'lchashning turli yo'llari bor. Bazi o'yinchilar bir-ikki yil, boshqalari esa 5-10 yil davomida jamoa libosini kiyishi mumkin. Eng muhimi, muvaffaqiyat qozonishdan ko'ra muvaffaqiyatsizlikka uchramaslikni xohlaysiz".

Savol (Uestern B): Transferning "yaxshi qiymat" ekanligini qanday bilasiz?

Karl Fletcher: "Futbolchining klubga kelib, jamoa uchun qanchalik yaxshi o'ynashini ko'rmaguningizcha buni bilolmaysiz. Deklan Rays uchun to'langan 100 million funtni yaxshi qiymat deb aytishingiz mumkin, chunki u "Arsenal"ga katta ijobiy o'zgarish olib kirdi. Bazi o'yinchilar bunga bir yilda erishadi, boshqalariga esa ko'p yillar kerak bo'ladi. Muvaffaqiyatni baholash mezonlari turlicha". 

MAVZU: Shimoliy Amerika bozori

Adam Levental: Keling, Shimoliy Amerikaga nazar solaylik. 2026 yilgi Jahon chempionatining tasiri kutilmoqda, biroq transfer masalasiga kelsak, MLS 2027-28 yillarga kelib o'z taqvimini Evropa bilan moslashtirish rejasini ko'zlamoqda. Bu juda muhim o'zgarishdir.

Pet Onstad, "Xyuston Dinamo" prezidenti: "O'ylaymanki, bu bizga yordam beradi. Hozirda jahon bozorining qolgan qismi bilan raqobatlashyapmiz. Agar biz yozgi transfer mavsumida Avstriya chempionatidan 10-raqamli o'yinchini sotib olmoqchi bo'lsak, o'sha klub transferga ko'proq moyil bo'ladi. Chunki ularga vakilini almashtirish yoki yangi futbolchini shakllantirish uchun 10 hafta vaqti bo'ladi. Biz ham o'zimizni "sotuvchi liga"ga aylantirish ustida qattiq ishlayapmiz. Agar mavsumning o'rtasida bo'lsak va yozda biror o'yinchini sotishni xohlasak, transfer oynasi yopilganidan so'ng, uning o'rnini bosadigan yangi futbolchi olish imkoniyatimiz bo'lmaydi. Bu biz uchun falokatga aylanishi mumkin. Shuning uchun taqvimni muvofiqlashtirish erkin agentlar bozorida ham, futbolchilar sotuvida ham bizga yordam beradi".

MAVZU: Agentlar

Adam Levental: AQSHdan Daniyaga o'tamiz. Mikkel Bek, sobiq futbolchi, hozirda futbol agenti.

Mikkel Bek: "Mikkel Bek, sobiq futbolchi va 21 yildan beri futbol agenti sifatida ishlayapman".

Savol: Sobiq futbolchi va hozirgi agent sifatida bu ikki hayotni qanday taqqoslaysiz?

Mikkel Bek: "Albatta, futbolchi sifatida siz o'z taqdiringizga o'zingiz xo'jayinsiz. Agar muvaffaqiyatga erishmoqchi bo'lsangiz, yaxshi o'ynashingiz kerak. Agent sifatida esa o'yinchilarga yordam berasiz. O'yin boshlanganda, maydonda siz emas, ular o'ynaydi. Ular uchun eng yaxshisini xohlaysiz, lekin 100% nazorat sizda emas. Eng katta farq shunda".

Savol (Dell B): Nima uchun klublar agentlarga pul to'laydi?

Mikkel Bek: "Nega advokat yollasangiz unga pul to'laysiz? Yoki uy sotib olayotganda ko'chmas mulk agentiga to'laysiz? Chunki sizga mutaxassis yordami kerak va bunday yordam pul talab qiladi. Men futbolchining agentiman, shu bois u uchun eng yaxshisini amalga oshirishga harakat qilaman. Klublar ham o'z agentlariga ega. Kelishuvga erishganimizdan keyin ko'rsatgan xizmatimiz uchun haq to'lanadi. Bu oddiy to'lovdan boshqa narsa emas".

Savol (Nicholas K): Odatda, muayyan transfer ortidagi asosiy kuch futbolchining o'zimi? Ular "Menga shu klubni topib bering" deb aytishadimi?

Mikkel Bek: "Unchalik emas. Futbolchilardan qaerga borishni xohlashlarini so'rasangiz, ular doimo dunyodagi eng zo'r klublarga borishni istashadi. Ammo hamma ham u erlarga bora olmaydi. Albatta, transferga tayyorgarlik ko'rishdan oldin o'yinchilar bilan o'tirib gaplashamiz, qaysi davlat ularga mos kelishi, o'yin uslubi haqida muhokama qilamiz. Keyin o'sha klublar bilan bog'lanib, qiziqish bor-yo'qligini tekshiraman. Oxirgi qaror doimo o'yinchining ixtiyorida. Agent faqatgina eng maqbul variantlarni tayyorlab berishi mumkin, xolos".

Savol (Mosin S): Transfer bozorida kelajakdagi tendenciyalar qanday bo'ladi?

Mikkel Bek: "Hozirda biz ko'proq klublarning "savdo-sotiq" faoliyati bilan shug'ullanayotganini kuzatmoqdamiz. Bu shuni anglatadiki, ular juda yosh va katta potencialga ega o'yinchilarni qidirmoqda. Bu xavfli, chunki bunday istedodlar qimmat turadi, lekin klublar ularni keyinchalik yanada yuqori narxga sotish mumkinligiga ishonishadi. Bugungi kunda tendenciya juda yosh o'yinchilarni izlab topishga qaratilgan. Agar hozir 30 yoshdan oshgan o'yinchingiz bo'lsa, unga klub topish qiyin".

MAVZU: Braziliya va yirik klublar

Frederiko Moraes, "ProManager Sports" (Braziliya): "Biz butun dunyo bo'ylab, ayniqsa Evropada, taxminan 100 nafar o'yinchini boshqaramiz. Premer-ligada ikki nafar o'yinchimiz bor: Joau Pedru ("Brayton"/"Uotford") va Savino ("Manchester Siti"). Ular Angliyada yaxshi o'ynayotganidan xursandmiz".

Adam Levental: Braziliyadagi transfer bozori qanday?

Frederiko Moraes: "Braziliya, odatda, o'yinchilarni chetga sotadigan davlat. Hozir ligamiz juda raqobatbardosh, klublar boyib bormoqda, shuning uchun o'yinchilarni sotish qiyinlashmoqda. Lekin baribir Braziliya o'yinchilarni sotishga ustuvor ahamiyat beradigan davlat bo'lib qolmoqda".

Savol: Braziliya klublari "Real Madrid" yoki "Chelsi" taklif berganda, "Yo'q" deb ayta oladimi?

Frederiko Moraes: "Bunday katta klublar taklif qilganda, "Yo'q" deyish mumkin emas deb o'ylayman. Bu futbolchilar uchun ham orzu-havas hisoblanadi. Ehtimol futbolchilar o'rtamiyona klublardan ko'ra Braziliyada qolishni afzal ko'rishlari mumkin, chunki hozir Braziliyada moliyaviy sharoitlar yaxshilangan. Lekin katta klublarni rad etishning iloji yo'q".

MAVZU: Ayollar futbol boshqaruvida

Elena Koshta, "Eshtoril" (Portugaliya) sport direktori: (Erkaklar futbolidagi birinchi ayol skaut va murabbiylardan biri)

Elena Koshta: "Menimcha, bu mening o'tmishdagi barcha ishlarimning natijasidir. Faoliyatimni murabbiylikdan boshlab, skautlikka o'tdim, bosh skaut bo'ldim va hozir sport direktoriman. Bu dunyo juda kichik, hamma bir-birini taniydi. Gap aloqalar o'rnatish va kimningdir sizga ishonch bildirishida. Hozircha bu ish hayotimga katta tasir ko'rsatmagan, lekin masuliyatli ekanligini yaxshi anglayman".

Savol: Portugaliyaning "Eshtoril" singari klubida sport direktori lavozimida ishlash qanday ekan?

Elena Koshta: "Juda qiyin. Agar eplab keta olsangiz, kuniga yigirma to'rt soat, haftasiga etti kun davom etadigan ish. Menga adrenalin yoqadi. Siz hamma narsani boshqarishingiz kerak: jamoa tuzish, kimnidir sotib olish yoki shartnoma imzolash. Lekin ko'rinmaydigan tomonlari ham bor: shifokorni ishga olish, fizioterapevt topish, maydon chimini parvarish qilish, byudjetni boshqarish. "Eshtoril"ning byudjeti juda kichik, shuning uchun qattiqqo'l bo'lish kerak. Biz yosh o'yinchilarni rivojlantirib, ularni sotishimiz kerak. Bu mening hozirgi vazifam".

MAVZU: Moliya va Qoidalar (PSR)

Kris Uezerspun, futbol moliyasi bo'yicha ekspert: Jon V ismli tinglovchi PSR (Profit and Sustainability Rules) qoidalariga o'tish jarayoni haqida so'radi.

Kris Uezerspun: "Jon Premer-liganing daromad va barqarorlik qoidalaridan "Squad Cost Rules" (Tarkib narxi qoidalari)ga o'tishi haqida so'ramoqda. Bu qoidalar keyingi mavsumdan kuchga kiradi. Rostini aytsam, ko'plab klublar uchun bu unchalik katta farq qilmaydi. Premer-ligadagi 20 ta klubdan 9 tasi allaqachon UEFAning shunga o'xshash qoidalariga bo'ysunadi. Asl muammo shundaki, yuqori daromadga ega bo'lgan etakchi klublar quyi o'rindagi klublarga qaraganda o'z tarkiblariga ko'proq pul sarflash imkoniyatiga ega bo'ladi, chunki qoida klubning qancha daromad topishiga bevosita bog'langan".

Savol (Martin V): Agentlik to'lovlari PSR hisobiga kiritiladimi?

Kris Uezerspun: "Albatta. Agent to'lovlari ham o'yinchining transfer narxi kabi shartnoma muddati davomida bo'lib to'lanadigan xarajat sifatida hisobga olinadi. Masalan, 40 millionlik o'yinchi 4 yillik bitimga imzo cheksa, yillik xarajat 10 million bo'ladi. Agent to'lovlari ham shu hisobga qo'shiladi".

MAVZU: FIFA agentlari va imtihon

Luka Xojes-Ramon, FIFA licenziyasiga ega agent (CMG Sports):

Savol: FIFA licenziyasiga ega agent bo'lish nimani anglatadi?

Luka Xojes-Ramon: "Men licenziyaga ega bo'lish uchun imtihon topshirganman. FIFA ilgari bekor qilgan imtihonni yana qayta joriy qildi. Bu sohaga kirish uchun "to'siq" qo'yish zarur qadam edi. Rasmiy ravishda, agar licenziyangiz bo'lmasa, klublar bilan muzokara olib borishga haqqingiz yo'q. Garchi "qora bozor"da ishlaydiganlar hamon mavjud bo'lsa-da, mazkur tashabbus sohani tartibga solish yo'lidagi muhim qadam hisoblanadi".

Savol: Agentlarga nisbatan salbiy munosabat haqida nima deysiz?

Luka Xojes-Ramon: "Agentlar uzoq vaqtdan beri futbol ekotizimining bir qismi bo'lib kelgan. Salbiy fikrlar bazan asossiz bo'lmasa-da, parda ortida ko'p foydali ishlar amalga oshiriladi. Biz o'yinchilarga murakkab soha bo'ylab yo'l topishga ko'maklashamiz. Gap shunchaki savdo-sotiq emas, balki insoniy munosabatlar haqida ham ketmoqda".

MAVZU: Marokash futboli

Yusuf Debag, "Vidad" (Marokash) bosh direktori:

Yusuf Debag: "Marokash futboli ayni damda ajoyib davrni boshdan kechirmoqda. Jahon chempionatida yarim finalga chiqdik, 2030 yilgi mundialga mezbonlik qilamiz. Endilikda "Made in Morocco" brendi paydo bo'lmoqda. Ilgari "Made in Brazil" yoki "Made in France" bor edi, hozir esa Marokash brendi dunyoga tanilmoqda. Biz yoshlar futbolini rivojlantirishga katta etibor qaratyapmiz. Maqsadimiz – yosh iqtidorlarni Evropaga jo'natish va futbolimizni yanada yuqori darajaga ko'tarish".

MAVZU: Shartnomalar va g'aroyib bandlar

Saymon Lif va Tom Marrey, "3 Points Law" (Sport huquqshunoslari):

Tom Marrey: "Bazida shartnomalarda juda g'alati bandlar bo'ladi. Masalan, Luis Suaresning "tishlashni taqiqlash" bandini eshitganmiz. Shuningdek, bazi klublar o'z futbolchilariga kosmosga uchishni taqiqlab qo'ygan holatlar ham bo'lgan.

Savol: Transfer narxining oshkor etilmasligi nimani anglatadi?

Saymon Lif: "Qisqa javob shuki, bu ish klublarning o'ziga bog'liq. Agar ular narxni ommaga oshkor qilishni xohlamasa, oshkor qilmaydi. Albatta, "Manchester Yunayted" kabi fond birjasida ro'yxatdan o'tgan klublar o'z akciyadorlariga ko'proq malumot berishga majbur. Ko'pincha shartnomalarda maxfiylik sharti bo'ladi, shuning uchun transferni bir klub "30 million" desa, ikkinchisi "15 million" deyishi mumkin (bonuslarni hisobga olganda yoki olmaganda).

Savol (Jerri H): Transfer summasi birdaniga to'lanadimi?

Saymon Lif: "Odatda, yo'q. To'lovlar 3-4 yil davomida bo'lib to'lanadi. Bu klublarning pul aylanmasini nazorat qilish maqsadida amalga oshiriladi".

Savol (Mick Arteta): "Ruxsatsiz muzokara" qanchalik keng tarqalgan va unda ishtirok etganlar jazolanadimi?

Tom Marrey: "Rostini aytsam, hozirgi kunda bu jarayon biznesning bir qismiga aylangan. Garchi qoidalarga zid bo'lsa-da, klublar transferdan oldin agentlar orqali futbolchi bilan bog'lanib, qiziqish bor-yo'qligini bilishga harakat qilishadi. Klublar bu haqda kamdan-kam holatlarda norozilik bildiradi, chunki ertaga o'zlari ham xuddi shunday yo'l tutishi mumkin".

MAVZU: Ijara

Shola Ameobi, "Nyukasl Yunayted" ijara menejeri:

Savol: Ijaradagi o'yinchilar qanday nazorat qilinadi?

Shola Ameobi: "Bu murakkab jarayon. Bizda ijara bo'limi bor. Men va hamkasblarim har bir ijaradagi o'yinchi bilan WhatsApp, Zoom yoki shaxsan tashrif buyurish orqali haftasiga kamida bir marta bog'lanamiz. Ularning o'yinlarini tomosha qilamiz. Bazida shunchaki ularni tinch qo'yish ham rejaning bir qismi bo'lishi mumkin. Eng muhimi – ular bilan aloqada bo'lish va ularni professional futbolchi bo'lishga tayyorlash".

MAVZU: Osiyo va Yaponiya bozori

Teyo Ando, "Gamba Osaka" (Yaponiya) sport direktori:

Teyo Ando: "Evropa klublari Osiyo bozoriga, xususan Janubiy Koreya va Yaponiyaga qiziqish bildirmoqda. Bozorimiz yaxshilanmoqda. Yaponiyalik o'yinchilar Evropaga borishni xohlashadi. Muammo shundaki, o'yinchilarni arzon narxda sotyapmiz. Evropa klublari yapon o'yinchilarini "yaxshi narx" (arzon va sifatli) deb bilishadi. Yapon madaniyati muzokaralarni yoqtirmaydi. Biz o'yinchini Evropaga yuborishni xohlaymiz, shuning uchun bazida past narxga ham rozi bo'lamiz. Lekin endilikda Evropaga "Dunyoqarashimiz o'zgargan, muzokaralarga ochiqmiz, ammo narxni ko'tarishimiz zarur" demoqchimiz".

MAVZU: Avstraliya va maoshlar cheklovi

Sten Lazaridis, "Pert Glori" (Avstraliya) sport direktori:

Sten Lazaridis: "Avstraliya geografik jihatdan izolyaciyalangan. Muammomiz shuki, moliyaviy jihatdan boshqa davlatlar bilan raqobatlasha olmaymiz. Agar karerangizning yakunida bo'lsangiz va hayot tarzingizni o'zgartirmoqchi bo'lsangiz, Avstraliya ajoyib joy. Lekin bizda "qatiy maosh cheklovi" mavjud. Bu shuni anglatadiki, bizda faqat bitta yoki ikkita yulduzli o'yinchi bo'lishi mumkin, qolganlarga ko'p pul to'lay olmaymiz. Shu bois, asosan 1-liga yoki 2-liga (Evropadagi quyi ligalar) darajasidagi o'yinchilarni qidiramiz".

MAVZU: O'yinchi qobig'i

Tommi Smit, "Midlsbro" rekruting bo'limi: 

Tommi Smit: "Futbolchi sifatida siz o'z doirangiz ichida yashaysiz: mashg'ulot qilasiz, o'ynaysiz. Transferlar ortidagi mehnatni bu tomonga o'tganimdan so'nggina tushunib etdim. Shartnomalar, agentlar, logistika – bularning barchasi juda murakkab jarayon".

Oqil Abdubarnoev tayyorladi.