Трансфер анатомияси

Одатда, трансфер тўловининг қанча қисми олдиндан тўланади? Клублар томонидан футболчиларни норасмий равишда ўзига жалб қилиш қанчалик кенг тарқалган? Соҳага алоқадор мутахассислар шу каби саволларга жавоб беришга ҳаракат қилади.

Испаниянинг Малага шаҳридаги "Swish" меҳмонхонаси конференциялар залида "Transfer Room" компанияси томонидан ташкил этилган саноат тадбири бўлиб ўтмоқда. У бутун дунё бўйлаб клублар томонидан клубдан-клубга трансферларни осонлаштириш учун фойдаланиладиган онлайн платформадир. "Шартнома кунлари"да клуб вакиллари 15 дақиқалик "тезкор танишув" услубидаги учрашувларга тўпланишади. Баъзида шунчаки танишиш учун, баъзида маълумот тўплаш учун, аммо кўпинча бошқа клуб билан битим тузиш мақсадида келишади.

МАВЗУ: Трансферларни режалаштириш ва "Дедлайн" (Сўнгги кун)

Карл Флетчер, "Борнмут" бош скаути: (Собиқ Премьер-лига футболчиси):

"Яхши савол, биз буни "пинг-понг ўйини" деб аташимиз мумкин. Баъзан одамлар ўйинчиларни жалб қилишнинг рекрутинг томонига қанча нарса боғлиқлигини тушунмайдилар. Футбол жуда тез ўзгариб кетиши мумкин бўлгани учун, доимо келажакка эътибор қаратиб туриш керак. Бугунги кунда жамоалар катта миқдорда пул сарфлашга қодир экан, вазият кескин ўзгариб кетади. Биз нафақат кейинги трансфер ойнасига, балки ундан кейинги икки, ҳатто учта трансфер ойнасига ҳам тайёр туришимиз керак. Футболчилар ўзини қандай кўрсатаётгани, қизиқишлар бор-йўқлигини инобатга олиб, ҳар доим келаётган трансфер ойнасидан кўра олдинроққа назар ташлаймиз".

Адам Левентал: Бу вазифа қанчалик мураккаб? Чунки бу ҳаракатланувчи тизим ҳар қандай вақтда ўзгариши мумкин ва сиз навбатдаги тактикани ҳар доим тайёрлаб туришингизга тўғри келади.

Карл Флетчер: "Ҳа, бугунги дунёмиз қамров жиҳатидан жуда кичрайиб қолди. Бир неча йил аввалгидек "радардан ташқарида" қоладиган ўйинчилар деярли учрамаяпти. Иш қийин, лекин завқли. Истеъдодларни топиш ва уларнинг клубга келиши ва муваффақиятга эришишини кўриш жуда ёқимли. Англия Премер-лигаси шунчалик рақобатбардош ва талабчанки, уни тўғри йўлга қўйиш учун катта босим мавжуд".

Савол (Брэд Уэст): Нега трансферлар узоқ вақт давом этади? Бу шунчаки кўзбўямачиликми?

Карл Флетчер: "Ўйлашимча, ҳаммаси вазиятга боғлиқ. Клублар футболчиларини маълум беллашувларда ўйнатиши керак бўлиши мумкин, музокаралар бир муддат тўхтаб қолиши мумкин. Баъзан охирида кимдир ҳаракат қилиб қолади ва ҳамма рози бўлади. Баъзида одамлар йирик маблағлар сарфланаётганда, ходим ёллаш жараёнига қанча вақт ва меҳнат сарфланишини англамайдилар. Бу жараёнда ҳар бир имконият синчковлик билан ўрганилади. Бугунги кунда рақобат шунчалик кучлики, тўғри қарор қабул қилиш учун вақт керак бўлади".

Савол (Иан Н ва Паул Т): Трансфер ойнасининг сўнгги кунида ишлайдиган одамлар аслида нима ҳақида ўйлашади? Нега биз ҳамма нарсани сўнгги лаҳзагача қолдирамиз?

Карл Флетчер: "Ўйлашимча, кўпчилик клублар ўз ишларининг катта қисмини анча олдин бажариб бўлган бўлади. Ҳамма нарса якунланган, текширувлар ўтказилган бўлади. Охирги дақиқага қолдирадиганлар эса кўпинча бошқа клубнинг секинлашиши ёки кутилмаганда пайдо бўлган имкониятлар сабабли шундай қилишади. Аммо вакил ёллаш билан шуғулланувчи клубларнинг аксарияти бу соҳадаги рақобатда анча илгарилаб кетган. Албатта, шундай вазиятлар бўладики, ҳаммаси сўнгги дақиқада содир бўлади. Муваффақиятни ўлчашнинг турли усуллари бор. Муваффақиятни ўлчашнинг турли йўллари бор. Баъзи ўйинчилар бир-икки йил, бошқалари эса 5-10 йил давомида жамоа либосини кийиши мумкин. Энг муҳими, муваффақият қозонишдан кўра муваффақиятсизликка учрамасликни хоҳлайсиз".

Савол (Уэстерн Б): Трансфернинг "яхши қиймат" эканлигини қандай биласиз?

Карл Флетчер: "Футболчининг клубга келиб, жамоа учун қанчалик яхши ўйнашини кўрмагунингизча буни билолмайсиз. Деклан Райс учун тўланган 100 миллион фунтни яхши қиймат деб айтишингиз мумкин, чунки у "Арсенал"га катта ижобий ўзгариш олиб кирди. Баъзи ўйинчилар бунга бир йилда эришади, бошқаларига эса кўп йиллар керак бўлади. Муваффақиятни баҳолаш мезонлари турлича". 

МАВЗУ: Шимолий Америка бозори

Адам Левентал: Келинг, Шимолий Америкага назар солайлик. 2026 йилги Жаҳон чемпионатининг таъсири кутилмоқда, бироқ трансфер масаласига келсак, MLS 2027-28 йилларга келиб ўз тақвимини Европа билан мослаштириш режасини кўзламоқда. Бу жуда муҳим ўзгаришдир.

Пет Онстад, "Хьюстон Динамо" президенти: "Ўйлайманки, бу бизга ёрдам беради. Ҳозирда жаҳон бозорининг қолган қисми билан рақобатлашяпмиз. Агар биз ёзги трансфер мавсумида Австрия чемпионатидан 10-рақамли ўйинчини сотиб олмоқчи бўлсак, ўша клуб трансферга кўпроқ мойил бўлади. Чунки уларга вакилини алмаштириш ёки янги футболчини шакллантириш учун 10 ҳафта вақти бўлади. Биз ҳам ўзимизни "сотувчи лига"га айлантириш устида қаттиқ ишлаяпмиз. Агар мавсумнинг ўртасида бўлсак ва ёзда бирор ўйинчини сотишни хоҳласак, трансфер ойнаси ёпилганидан сўнг, унинг ўрнини босадиган янги футболчи олиш имкониятимиз бўлмайди. Бу биз учун фалокатга айланиши мумкин. Шунинг учун тақвимни мувофиқлаштириш эркин агентлар бозорида ҳам, футболчилар сотувида ҳам бизга ёрдам беради".

МАВЗУ: Агентлар

Адам Левентал: АҚШдан Данияга ўтамиз. Миккел Бек, собиқ футболчи, ҳозирда футбол агенти.

Миккел Бек: "Миккел Бек, собиқ футболчи ва 21 йилдан бери футбол агенти сифатида ишлаяпман".

Савол: Собиқ футболчи ва ҳозирги агент сифатида бу икки ҳаётни қандай таққослайсиз?

Миккел Бек: "Албатта, футболчи сифатида сиз ўз тақдирингизга ўзингиз хўжайинсиз. Агар муваффақиятга эришмоқчи бўлсангиз, яхши ўйнашингиз керак. Агент сифатида эса ўйинчиларга ёрдам берасиз. Ўйин бошланганда, майдонда сиз эмас, улар ўйнайди. Улар учун энг яхшисини хоҳлайсиз, лекин 100% назорат сизда эмас. Энг катта фарқ шунда".

Савол (Делл Б): Нима учун клублар агентларга пул тўлайди?

Миккел Бек: "Нега адвокат ёлласангиз унга пул тўлайсиз? Ёки уй сотиб олаётганда кўчмас мулк агентига тўлайсиз? Чунки сизга мутахассис ёрдами керак ва бундай ёрдам пул талаб қилади. Мен футболчининг агентиман, шу боис у учун энг яхшисини амалга оширишга ҳаракат қиламан. Клублар ҳам ўз агентларига эга. Келишувга эришганимиздан кейин кўрсатган хизматимиз учун ҳақ тўланади. Бу оддий тўловдан бошқа нарса эмас".

Савол (Ничолас К): Одатда, муайян трансфер ортидаги асосий куч футболчининг ўзими? Улар "Менга шу клубни топиб беринг" деб айтишадими?

Миккел Бек: "Унчалик эмас. Футболчилардан қаерга боришни хоҳлашларини сўрасангиз, улар доимо дунёдаги энг зўр клубларга боришни исташади. Аммо ҳамма ҳам у ерларга бора олмайди. Албатта, трансферга тайёргарлик кўришдан олдин ўйинчилар билан ўтириб гаплашамиз, қайси давлат уларга мос келиши, ўйин услуби ҳақида муҳокама қиламиз. Кейин ўша клублар билан боғланиб, қизиқиш бор-йўқлигини текшираман. Охирги қарор доимо ўйинчининг ихтиёрида. Агент фақатгина энг мақбул вариантларни тайёрлаб бериши мумкин, холос".

Савол (Мосин С): Трансфер бозорида келажакдаги тенденциялар қандай бўлади?

Миккел Бек: "Ҳозирда биз кўпроқ клубларнинг "савдо-сотиқ" фаолияти билан шуғулланаётганини кузатмоқдамиз. Бу шуни англатадики, улар жуда ёш ва катта потенциалга эга ўйинчиларни қидирмоқда. Бу хавфли, чунки бундай истеъдодлар қиммат туради, лекин клублар уларни кейинчалик янада юқори нархга сотиш мумкинлигига ишонишади. Бугунги кунда тенденция жуда ёш ўйинчиларни излаб топишга қаратилган. Агар ҳозир 30 ёшдан ошган ўйинчингиз бўлса, унга клуб топиш қийин".

МАВЗУ: Бразилия ва йирик клублар

Фредерико Мораэс, "ProManager Sports" (Бразилия): "Биз бутун дунё бўйлаб, айниқса Европада, тахминан 100 нафар ўйинчини бошқарамиз. Премьер-лигада икки нафар ўйинчимиз бор: Жоау Педру ("Брайтон"/"Уотфорд") ва Савиньо ("Манчестер Сити"). Улар Англияда яхши ўйнаётганидан хурсандмиз".

Адам Левентал: Бразилиядаги трансфер бозори қандай?

Фредерико Мораэс: "Бразилия, одатда, ўйинчиларни четга сотадиган давлат. Ҳозир лигамиз жуда рақобатбардош, клублар бойиб бормоқда, шунинг учун ўйинчиларни сотиш қийинлашмоқда. Лекин барибир Бразилия ўйинчиларни сотишга устувор аҳамият берадиган давлат бўлиб қолмоқда".

Савол: Бразилия клублари "Реал Мадрид" ёки "Челси" таклиф берганда, "Йўқ" деб айта оладими?

Фредерико Мораэс: "Бундай катта клублар таклиф қилганда, "Йўқ" дейиш мумкин эмас деб ўйлайман. Бу футболчилар учун ҳам орзу-ҳавас ҳисобланади. Эҳтимол футболчилар ўртамиёна клублардан кўра Бразилияда қолишни афзал кўришлари мумкин, чунки ҳозир Бразилияда молиявий шароитлар яхшиланган. Лекин катта клубларни рад этишнинг иложи йўқ".

МАВЗУ: Аёллар футбол бошқарувида

Элена Кошта, "Эшторил" (Португалия) спорт директори: (Эркаклар футболидаги биринчи аёл скаут ва мураббийлардан бири)

Элена Кошта: "Менимча, бу менинг ўтмишдаги барча ишларимнинг натижасидир. Фаолиятимни мураббийликдан бошлаб, скаутликка ўтдим, бош скаут бўлдим ва ҳозир спорт директориман. Бу дунё жуда кичик, ҳамма бир-бирини танийди. Гап алоқалар ўрнатиш ва кимнингдир сизга ишонч билдиришида. Ҳозирча бу иш ҳаётимга катта таъсир кўрсатмаган, лекин масъулиятли эканлигини яхши англайман".

Савол: Португалиянинг "Эшторил" сингари клубида спорт директори лавозимида ишлаш қандай экан?

Элена Кошта: "Жуда қийин. Агар эплаб кета олсангиз, кунига йигирма тўрт соат, ҳафтасига етти кун давом этадиган иш. Менга адреналин ёқади. Сиз ҳамма нарсани бошқаришингиз керак: жамоа тузиш, кимнидир сотиб олиш ёки шартнома имзолаш. Лекин кўринмайдиган томонлари ҳам бор: шифокорни ишга олиш, физиотерапевт топиш, майдон чимини парвариш қилиш, бюджетни бошқариш. "Эшторил"нинг бюджети жуда кичик, шунинг учун қаттиққўл бўлиш керак. Биз ёш ўйинчиларни ривожлантириб, уларни сотишимиз керак. Бу менинг ҳозирги вазифам".

МАВЗУ: Молия ва Қоидалар (PSR)

Крис Уэзерспун, футбол молияси бўйича эксперт: Жон В исмли тингловчи PSR (Profit and Sustainability Rules) қоидаларига ўтиш жараёни ҳақида сўради.

Крис Уэзерспун: "Жон Премьер-лиганинг даромад ва барқарорлик қоидаларидан "Squad Cost Rules" (Таркиб нархи қоидалари)га ўтиши ҳақида сўрамоқда. Бу қоидалар кейинги мавсумдан кучга киради. Ростини айтсам, кўплаб клублар учун бу унчалик катта фарқ қилмайди. Премьер-лигадаги 20 та клубдан 9 таси аллақачон УЕФАнинг шунга ўхшаш қоидаларига бўйсунади. Асл муаммо шундаки, юқори даромадга эга бўлган етакчи клублар қуйи ўриндаги клубларга қараганда ўз таркибларига кўпроқ пул сарфлаш имкониятига эга бўлади, чунки қоида клубнинг қанча даромад топишига бевосита боғланган".

Савол (Мартин В): Агентлик тўловлари PSR ҳисобига киритиладими?

Крис Уэзерспун: "Албатта. Агент тўловлари ҳам ўйинчининг трансфер нархи каби шартнома муддати давомида бўлиб тўланадиган харажат сифатида ҳисобга олинади. Масалан, 40 миллионлик ўйинчи 4 йиллик битимга имзо чекса, йиллик харажат 10 миллион бўлади. Агент тўловлари ҳам шу ҳисобга қўшилади".

МАВЗУ: ФИФА агентлари ва имтиҳон

Лука Хожес-Рамон, ФИФА лицензиясига эга агент (CMG Sports):

Савол: ФИФА лицензиясига эга агент бўлиш нимани англатади?

Лука Хожес-Рамон: "Мен лицензияга эга бўлиш учун имтиҳон топширганман. ФИФА илгари бекор қилган имтиҳонни яна қайта жорий қилди. Бу соҳага кириш учун "тўсиқ" қўйиш зарур қадам эди. Расмий равишда, агар лицензиянгиз бўлмаса, клублар билан музокара олиб боришга ҳаққингиз йўқ. Гарчи "қора бозор"да ишлайдиганлар ҳамон мавжуд бўлса-да, мазкур ташаббус соҳани тартибга солиш йўлидаги муҳим қадам ҳисобланади".

Савол: Агентларга нисбатан салбий муносабат ҳақида нима дейсиз?

Лука Хожес-Рамон: "Агентлар узоқ вақтдан бери футбол экотизимининг бир қисми бўлиб келган. Салбий фикрлар баъзан асоссиз бўлмаса-да, парда ортида кўп фойдали ишлар амалга оширилади. Биз ўйинчиларга мураккаб соҳа бўйлаб йўл топишга кўмаклашамиз. Гап шунчаки савдо-сотиқ эмас, балки инсоний муносабатлар ҳақида ҳам кетмоқда".

МАВЗУ: Марокаш футболи

Юсуф Дебаг, "Видад" (Марокаш) бош директори:

Юсуф Дебаг: "Марокаш футболи айни дамда ажойиб даврни бошдан кечирмоқда. Жаҳон чемпионатида ярим финалга чиқдик, 2030 йилги мундиалга мезбонлик қиламиз. Эндиликда "Made in Morocco" бренди пайдо бўлмоқда. Илгари "Made in Brazil" ёки "Made in France" бор эди, ҳозир эса Марокаш бренди дунёга танилмоқда. Биз ёшлар футболини ривожлантиришга катта эътибор қаратяпмиз. Мақсадимиз – ёш иқтидорларни Европага жўнатиш ва футболимизни янада юқори даражага кўтариш".

МАВЗУ: Шартномалар ва ғаройиб бандлар

Саймон Лиф ва Том Маррей, "3 Points Law" (Спорт ҳуқуқшунослари):

Том Маррей: "Баъзида шартномаларда жуда ғалати бандлар бўлади. Масалан, Луис Суареснинг "тишлашни тақиқлаш" бандини эшитганмиз. Шунингдек, баъзи клублар ўз футболчиларига космосга учишни тақиқлаб қўйган ҳолатлар ҳам бўлган.

Савол: Трансфер нархининг ошкор этилмаслиги нимани англатади?

Саймон Лиф: "Қисқа жавоб шуки, бу иш клубларнинг ўзига боғлиқ. Агар улар нархни оммага ошкор қилишни хоҳламаса, ошкор қилмайди. Албатта, "Манчестер Юнайтед" каби фонд биржасида рўйхатдан ўтган клублар ўз акциядорларига кўпроқ маълумот беришга мажбур. Кўпинча шартномаларда махфийлик шарти бўлади, шунинг учун трансферни бир клуб "30 миллион" деса, иккинчиси "15 миллион" дейиши мумкин (бонусларни ҳисобга олганда ёки олмаганда).

Савол (Жерри Ҳ): Трансфер суммаси бирданига тўланадими?

Саймон Лиф: "Одатда, йўқ. Тўловлар 3-4 йил давомида бўлиб тўланади. Бу клубларнинг пул айланмасини назорат қилиш мақсадида амалга оширилади".

Савол (Миcк Артета): "Рухсатсиз музокара" қанчалик кенг тарқалган ва унда иштирок этганлар жазоланадими?

Том Маррей: "Ростини айтсам, ҳозирги кунда бу жараён бизнеснинг бир қисмига айланган. Гарчи қоидаларга зид бўлса-да, клублар трансфердан олдин агентлар орқали футболчи билан боғланиб, қизиқиш бор-йўқлигини билишга ҳаракат қилишади. Клублар бу ҳақда камдан-кам ҳолатларда норозилик билдиради, чунки эртага ўзлари ҳам худди шундай йўл тутиши мумкин".

МАВЗУ: Ижара

Шола Амеоби, "Ньюкасл Юнайтед" ижара менежери:

Савол: Ижарадаги ўйинчилар қандай назорат қилинади?

Шола Амеоби: "Бу мураккаб жараён. Бизда ижара бўлими бор. Мен ва ҳамкасбларим ҳар бир ижарадаги ўйинчи билан WhatsApp, Zoom ёки шахсан ташриф буюриш орқали ҳафтасига камида бир марта боғланамиз. Уларнинг ўйинларини томоша қиламиз. Баъзида шунчаки уларни тинч қўйиш ҳам режанинг бир қисми бўлиши мумкин. Энг муҳими – улар билан алоқада бўлиш ва уларни профессионал футболчи бўлишга тайёрлаш".

МАВЗУ: Осиё ва Япония бозори

Теё Андо, "Гамба Осака" (Япония) спорт директори:

Теё Андо: "Европа клублари Осиё бозорига, хусусан Жанубий Корея ва Японияга қизиқиш билдирмоқда. Бозоримиз яхшиланмоқда. Япониялик ўйинчилар Европага боришни хоҳлашади. Муаммо шундаки, ўйинчиларни арзон нархда сотяпмиз. Европа клублари япон ўйинчиларини "яхши нарх" (арзон ва сифатли) деб билишади. Япон маданияти музокараларни ёқтирмайди. Биз ўйинчини Европага юборишни хоҳлаймиз, шунинг учун баъзида паст нархга ҳам рози бўламиз. Лекин эндиликда Европага "Дунёқарашимиз ўзгарган, музокараларга очиқмиз, аммо нархни кўтаришимиз зарур" демоқчимиз".

МАВЗУ: Австралия ва маошлар чеклови

Стен Лазаридис, "Перт Глори" (Австралия) спорт директори:

Стен Лазаридис: "Австралия географик жиҳатдан изоляцияланган. Муаммомиз шуки, молиявий жиҳатдан бошқа давлатлар билан рақобатлаша олмаймиз. Агар карьерангизнинг якунида бўлсангиз ва ҳаёт тарзингизни ўзгартирмоқчи бўлсангиз, Австралия ажойиб жой. Лекин бизда "қатъий маош чеклови" мавжуд. Бу шуни англатадики, бизда фақат битта ёки иккита юлдузли ўйинчи бўлиши мумкин, қолганларга кўп пул тўлай олмаймиз. Шу боис, асосан 1-лига ёки 2-лига (Европадаги қуйи лигалар) даражасидаги ўйинчиларни қидирамиз".

МАВЗУ: Ўйинчи қобиғи

Томми Смит, "Мидлсбро" рекрутинг бўлими: 

Томми Смит: "Футболчи сифатида сиз ўз доирангиз ичида яшайсиз: машғулот қиласиз, ўйнайсиз. Трансферлар ортидаги меҳнатни бу томонга ўтганимдан сўнггина тушуниб етдим. Шартномалар, агентлар, логистика – буларнинг барчаси жуда мураккаб жараён".

Оқил Абдубарноев тайёрлади.