Александар Шушняр 1995 йил 19 августда Австралиянинг Перт шаҳрида таваллуд топган. Футболчи бўлиш орзусидаги болакай 13 ёшидаёқ Пертни тарк этиб, Сербияга йўл олди. 

Марказий ҳимоячи профессионал фаолиятини Европада бошлаб, 2013 ва 2014 йилги мавсумларда Литванинг "Экранас" клуби сафида тўп тепди. Кейинчалик у Австралияга қайтиб, 2015 йил Премьер-лига вакили "Перт" жамоасида ўйнади. Унинг кейинги манзили "Лиетава" клуби бўлди ва у ерда 2016 йилги мавсумни ўтказди.

Шундан сўнг футболчи Руминия 1-лигаси иштирокчиси "Газ Метан" билан шартнома имзолади. Ушбу жамоада қишки танаффусга қадар ўйнагач, Чехияга йўл олди ва "Теплице" сафига қўшилди. Бир йил ўтиб, Чехиянинг яна бир клуби – "Млада Болеслав" аъзосига айланди. 2018 йилнинг 24 июлида у "Жилина" (Словакия) клубига олти ойлик ижара асосида ўтди. 2019 йил 28 февралда эса фаолиятини Жанубий Корея К-Лигаси вакили "Пусан"да давом эттирди.

2020 йил октябрь ойида Шушняр А-Лига клуби "Макартур" сафига келиб қўшилди ва 2023 йилнинг май ойида жамоани тарк этди. 2023 йил сентябрида у яна А-Лигага қайтиб, "Перт Глори" билан шартнома тузди. 2024 йил май ойида ҳимоячи "Перт Глори"дан кетиб, "Ньюкасл Жетс"га ўтгани маълум қилинди. 2025 йил 22 декабрда клуб Шушняр билан шартнома ўзаро келишув асосида бекор қилинганини эълон қилди.

2026 йилнинг январида 31 ёшли футболчи Тошкентнинг "Локомотив" клуби билан шартнома имзолади.

Шушняр дастлаб Сербия шарафини ҳимоя қилган бўлиб, 2011 йилда U-17 терма жамоаси сафида битта ўйинда майдонга тушган. Бироқ 2018 йил январига келиб, у Австралия футбол ассоциацияси эътиборини тортди ва мамлакатнинг 23 ёшгача бўлган терма жамоасида дебют қилди.

У 2018 йил март ойидаги ўртоқлик ўйинлари учун Берт ван Марвейк томонидан шакллантирилган таркибга киритилиб, илк бор миллий терма жамоадан чақирув олди. Шушняр Австралия терма жамоасидаги илк ўйинини 2018 йил 23 март куни Норвегияга қарши ўртоқлик баҳсида ўтказди.

* * *

Эҳтимол, Европанинг кичик шаҳарчалари ҳақида Пертдаги аксарият тенгқурларимдан кўра кўпроқ маълумот билсам керак. Бир нечта шаҳарда яшаб кўрдим. Сербиядан Литвагача, Руминия, Чехия, Словакия – 13 ёшимда Австралияни тарк этганимдан бери анчагина масофани босиб ўтдим ва бир қанча клубларни алмаштирдим.

Ўсмирлик чоғимда дунёнинг нариги четида мустақил яшашнинг ўз қийинчиликлари бор эди. Аммо ортга назар ташлаб, ҳеч нарсани ўзгартирмаган бўлардим.

Бу инсон сифатида матонат ва мослашувчанликни, турли футбол фалсафалари ва тактикаларини, шунингдек, бир қанча тилларни ўрганишимга ёрдам берди.

Улғайиш даврим ўзимни қайта-қайта исботлаш билан ўтди. Ушбу тажрибаларимнинг барчасини Австралия терма жамоасида қўллай олганимдан хурсандман ва буни яна такрорлашни жуда хоҳлардим.

Оиламизда футболга қизиқиш доим юқори бўлган. Отам Коста Германияда туғилган, келиб чиқиши серб, лекин уч ёшлигида оиласи билан Австралияга кўчиб ўтган. У Сиднейнинг APIA клубида озроқ футбол ўйнаган, лекин бу кўпроқ қизиқиш учун эди. Онам Барбара асли пертлик. Уларнинг иккови ҳам ёшлигимда қўллаб-қувватлашган, ҳатто Европадаги ўйинларимни кузатиш учун тунда будилникни созлаб қўйишарди.

Отам мендан футболчилик фаолиятини давом эттириш учун Сербияга боришга қизиқишим бор-йўқлигини сўраган. Ўшанда 13 ёшда эдим. Бу нимани англатишини тўлиқ тушунмасдим. Европада яшаш, футбол ўйнаш, пул топиш катта саргузаштдек туюлди. Рози бўлдим.

Пертни тарк этиб, Апатин шаҳрида холам Жаклина ва жияним Деянни яшайдиган уйга кўчиб ўтдим. Дунай дарёси бўйида жойлашган шаҳарчада тахминан 30 минг киши истиқомат қиларди. Шаҳар 500 йилдан ортиқ тарихга эга, лекин ҳозирги кунда бироз таъмирталаб аҳволга келган. У ерда марказ, бир нечта кафе ва ресторанлар бор, холос.

Мен учун энг катта қийинчилик – тил эди. Серб тилини оз-моз тушунардим, лекин гапира олмасдим. Иккинчи дивизион вакили "Младост Апатин" жамоасида ўйнардим ва футбол атамаларини яхши тушунардим, лекин одамлар билан кундалик мулоқот мураккаб кечарди.

Жияним серб тилини ўргатди, айни пайтда Австралиядаги масофавий таълимни онлайн давом эттирдим. Вақт минтақаларидаги фарқ туфайли бунинг машаққати бор эди, албатта, лекин бу мени машғулотлар ва ўйинлар оралиғида банд қилди.

Кўп ўтмай серб тилида равон гапира бошладим ва ҳаёт анча енгиллашди. "Младост Апатин"да саккиз ой тўп тепдим ва бир неча киши ўйинларимни пайқади. Мени "ФК Рад" кўригига таклиф қилишди ва якунда Белграддаги "Қирол Пётр I" стадионига йўл олдим.

Тахминан шу вақтларда Сербиянинг 17 ёшгача бўлган терма жамоасидан чақирув бўлди. Печинцида ўтган U-17 Европа чемпионати доирасида Арманистонга қарши ўйинда захирадан майдонга тушдим, Литва ва Уэльсга қарши ўйинларда эса ўзимни кўрсатишимга имконият берилмади.

Аммо Австралия ҳар доим ватаним бўлган. Дунёнинг қаерида бўлмай, Австралия доимо қалбимда эди.

Сербияда вақтим чоғ ўтаётганди, аммо Литва А Лигасида иштирок этувчи "Экранас", яъни "кўк-қизиллар" либосини кийиш имконият пайдо бўлди. Улар Европа Лигасида қатнашаётганди ва агентим билан бу қарор фаолиятимда олдинга ташланган қадам бўлиши мумкинлигини муҳокама қилдик.

Невежис дарёси бўйидаги Паневежис шаҳрига кўчиб ўтдим. Ажойиб тарихга эга яна бир кичик Европа шаҳарчасини Иккинчи жаҳон уруши пайтида советлар, кейин немислар ва яна советлар босиб олган. У машҳур Хочлар тепалиги жойлашган Шяуляйдан узоқ эмас.

Литвага келганимда 17 ёшу 10 ойлик эдим ва ўйинга рухсат олиш учун икки ой кутишимга тўғри келди. Кейин эса дарҳол ишга киришдим, жумладан, Европа Лигаси саралаш ўйинларида қатнашдим.

Белфастда "Крузейдерс"га қарши жавоб ўйинида жамоадошим Довидас Норвиласнинг бурчакдан узатмасидан сўнг бош билан гол урганимда 18 ёш эдим. Унутилмас лаҳза бўлганди.

Қийинчиликлар ҳам бўлди. Тил яна тўсиққа айланди. Эски совет ўлкаларидаги менталитетга кўникиш учун анча вақт керак бўлди.

Баъзилар очиқкўнгил эди, бошқалар эса қўпол. Билмадим нега, лекин менинг тажрибамда кичик шаҳарлар катта шаҳарларга қараганда шафқатсизроқ туюлади. У ердаги одамлар билан тил топишиш қийинроқ.

Кўнгилдагидек ўтмаган машғулот ёки мағлубиятдан сўнг маҳаллий йигитларнинг ғазаби сизга қаратилиши мумкин. "Ҳаммасига сен айбдорсан" қабилида. Майдонда ўн бир киши ўйнайди, лекин негадир бармоқ биринчи бўлиб чет элликка ниқталади. 

Исмим Болқон халқларига хос бўлгани учун кўпчилик мени серб деб ўйларди. Баъзилар ҳатто австралиялик эканимни билишмасди. Бунга эътибор бермасдим. Дунёнинг қайси бурчагида эканлигимизни ҳисобга олсак, улар учун Сербиядан бўлишим мантиқлироқ туюларди. Баъзан австралиялик бўлишдан сизни камситиш учун фойдаланишади. "У Австралиядан. Ўзини биздан зўр деб ўйлайди. Бу йигит бу ерда нима қилиб юрибди?" каби қарашлар бўларди.

Буларнинг барчаси аввалига қаттиқ таъсир қилди. Кейин эътибор бермаслик кераклигини тушундим. Бу руҳан кучли бўлишни ўргатади. Сиз футболга эътибор қаратишингиз, нима учун у ерда эканлигингизни билишингиз ва ҳар ҳафта ўзингизни исботлашингиз керак.

Бу сизни чиниқтиради. У ерга борганим ва шундай воқеаларни бошдан кечирганимдан хурсандман. Бу тажриба туфайли яхшироқ инсон ва футболчига айландим.

"Экранас"да бир неча мавсум, кейин эса олти ой давомида мамлакат марказидаги шаҳарча – "Ёнава"да ўйнадим.

Литва қиши ўзига хос тажриба эди. Бир сафар минус 28 даража совуқда машғулотга борганим эсимда. Нафас олганда кўкрак қафаси оғрирди. Шундай кунлардан кейин уйга қайтиб, ижтимоий тармоқларда дўстларимнинг пляжда тушган суратларини кўриш ёқимсиз туюларди!

Ёнавадан Руминиянинг "Газ Метан Медиаш" клубига ўтдим. Медиаш – Трансильваниядаги энг қадимий шаҳарлардан бири, унинг ёши тахминан 900’га тенг. Медиаш ишлаб чиқариш ва табиий газ маркази ҳисобланади.

Жамоа билан базада яшадим. Нонушта, тушлик ва кечки овқатни бирга қилардик. Ташқарига унчалик кўп чиқмасдик.

Бироз зерикарли бўлиши мумкин, аммо вақт ўтказиш учун қўшимча шуғулланиш имконини берди. Бекор ўтиргандан кўра спорт залга ва ҳовузга бориш яхшироқ вариант деб ўйлардим.

"Газ Метан" яхши жамоа эди ва мавсум ўрталарида Руминия 1-лигасида пешқадамлик қилаётгандик. Кейин ҳужжатларим билан боғлиқ муаммолар чиқди ва улар мени қўйиб юборишди. Мавсумни Чехиянинг "Теплице"сида якунладим. Уларни асос солган компания сабабли "Шишасозлар" деб аташади.

Руминия лигаси футболга ёндашувда кўпроқ тактик ва техник, Чехия лигаси эса жисмоний кучга асосланган. Мен юрган йўлимда турли футбол услубларини ўрганиб бордим. Буни ўзим учун ютуқ деб биламан. Ўйинимни турлича фикрлаш тарзларига мослаштира оламан.

Шунингдек, мен яшаган турли мамлакатлардаги турлича ҳаёт тарзига мослашишимга тўғри келди. Бу мени бағрикенг ва мустақил қилди деб ўйлайман. Ўсмирлигимдан ёлғиз яшардим. Овқат пишириш, тозалаш, бозор-ўчар қилиш – буларни ота-онамсиз мустақил бажаришни ўргандим.

2017 йил охирида "Млада Болеслав"га ўтдим. Голгол Мебрахту ўша ерда эди, шунчаки кофе ичиш ёки кечки овқат учун яна бир австралиялик билан бирга бўлиш ажойиб эди. Биз "Шкода" автомобиллари ишлаб чиқариладиган кичик саноат шаҳарчасида яшадик. Прагадан тахминан 50 километр узоқликда эдик. У ерда ўтган вақтим ёқимли эди.

Янги мавсум арафасида Словакиянинг "МШК Жилина"сига ўтдим. "Жилина" тарихий клуб ва Словакия Суперлигасидаги энг муваффақиятли жамоалардан бири. Шаҳар эса саёҳат қилиш учун ажойиб жой. Жилина – ҳамма жойда қалъалар ва эски бинолар бўлган ўша гўзал эски Европа шаҳарчаларидан бири.

Биринчи куним аъло ўтди ва йигитлар мени жуда илиқ кутиб олишди. Янги жамоадошларим, янги клуб, янги лига ва янги мамлакат олдида ўзимни қайтадан исботлашга иштиёқим баланд эди.

Кўрдингизми? Сизга Европанинг кичик шаҳарчаларини кўп кўрганимни айтгандим. 100 мингдан ортиқ одам яшайдиган жойга келсам, ўзимни худди Нью-Йоркда юргандек ҳис қиламан!

Йиллар давомида Австралия билан алоқани узмадим. Агентим Хосеп Гомбау Австралиянинг 23 ёшгача бўлган терма жамоасига мураббийлик қилган пайтларда у билан гаплашиб турарди ва мен ҳар йили уйга қайтганимда агент билан кофе ичиб суҳбатлашардим.

Хосеп "Уондерерс"га ўтгач, Анте Миличич олимпия терма жамоаси мураббийи этиб тайинланди. У мени Хитойда бўлиб ўтадиган U-23 Осиё кубогига чақирди. Бошим кўкка етди.

Чақирув мен учун жуда кўп нарсани англатарди. Австралияни ҳар қандай даражада ҳимоя қилиш доим орзум бўлган. Ҳис-туйғуларни ифодалаш қийин эди. Бутун улғайиш давримни ватанимдан узоқда ўтказдим, аммо ватаним қаерда эканлиги мен учун сўроқ остида бўлмаган. Австралия либоси ҳаётимга қувонч олиб келади ва фаолиятимга янада жозиба бахш этади. 

U-23 Осиё кубогига чақирув "соккеруз" назарига тушиш учун улкан ва эҳтимол ягона имкониятим эканини билардим. Мен 1995 йилда туғилганман, шунинг учун кейинги Олимпиада учун ёшим катталик қиларди. 

Афсуски, гуруҳ босқичидан чиқа олмадик, лекин яхши ўйнадим ва миллий терма жамоага нималарга қодирлигимни кўрсатиш учун қўлимдан келганини қилдим деб ўйлайман.

Чехияга қайтганимдан сўнг, телефон жиринглади. Анте қўнғироқ қилиб, мени Берт ван Марвейкнинг март ойида Ослода Норвегияга ва "Крейвен Коттеж"да Колумбияга қарши ўртоқлик ўйинлари учун кенгайтирилган таркибига киритилганимни айтди.

Бу хабардан хурсанд бўлдим, лекин якуний таркибга кираманми-йўқми, ишончим комил эмасди. Кутиш тахминан бир ҳафта давом этди. Кейин менга якуний рўйхатдан жой олганимни айтишди. "Млада Болеслав"да тунги соат 11 эди, ухлашга ҳозирланаётгандим. Бир неча соат ухлай олмадим. Оиламга қўнғироқ қилдим, ҳаяжон ва иштиёқни таърифлаб бўлмасди.

Эртаси куни уйғонганимда буни чин дилдан ҳис қилдим. Мен ўз мамлакатим шарафини ҳимоя қиламан. "Соккеруз" аъзосиман.

Норвегияга қарши ўйиннинг 47-дақиқасида чигалёзди машқларини бажариш учун чақирилганимни ҳеч қачон унутмайман. Бу туйғуни тасвирлаб беролмайман. Менда шунчалик кўп ҳаяжон ва адреналин бор эдики, умуман чигалёзди машқлари керак эмасдек туюлди! Якуний натижа кўнгилдагидек бўлмади, лекин ўз мамлакатим учун 40 дақиқа ўйнаганимдан бахтиёр эдим. Келажакда яна кўпроқ ўйин амалиётига эга бўлишга умид қиламан.

Албатта, Россиядаги жаҳон чемпионатига бора олмаганимдан хафа бўлдим. Йиғинда бор-йўғи ўн кун бўлдим, лекин Берт ва унинг мураббийлар штабидан кўп нарса ўргандим деб ҳисоблайман. Жамоа жуда аҳил эди. Уларнинг фикрлаши ажойиб эди.

Эндиликда қаттиқ меҳнат қилиш, яхши ўйин намойиш этиш ва терма жамоа мураббийининг эътиборини тортишга умид қиламан.

P.S. Футболчи ҳақида маълумотларни қидириш чоғида Сербияда яна бир Александар Шушняр исмли футболчи борлигига кўзим тушди. Қизиғи, у "темирйўлчилар" ҳимоячиси билан тенгдош. Бироқ унинг отаси Драгомир Шушняр ҳисобланади.

Яна бир қизиқ маълумот: Драгомир Шушняр Сербия Биринчи лигасининг "Раднички" жамоасида салкам 50 ёшгача (балки, ундан кейин ҳам) тўп тепган. 

Жамоадошлари ҳазиллашиб "Бобо" деб чақирадиган футболчи бир муддат дастлаб катта ўғли Милан, сўнгра кичик фарзанди Александар билан бир жамоада ҳаракат қилган.

Айнан шу даврда футболда камдан-кам учрайдиган вазият юзага келган. "Раднички" жамоаси ўртоқлик учрашувида Миланнинг кейинги жамоаси – "Долина" клубини қабул қилган. Ўшанда майдонда Шушняр фамилияли нақд уч нафар футболчи ҳаракат қилган: Драгомир ва Александр "Раднички" таркибида, Милан эса рақиб – "Долина" жамоаси сафида ўйнаган.

Ошпаз ва официантликдан футболга. Боаке ҳақида 7 қизиқарли факт

Баскетбол терма жамоасига чақирилган, балиқли майдонда тўп тепган ҳамда Жек Читтак мухлиси

Юзи қонга беланган ва агентидан нолиган "Динамо"нинг уругвайлик футболчиси билан танишамиз

Оқил Абдубарноев тайёрлади.