Мюнхен фожиасига 68 йил тўлди

Ўша куни "Манчестер Юнайтед" жамоаси, журналистлар ва мухлисларни ўз бортига олган самолёт Мюнхен аеропортидан кўтарилиш вақтида ҳалокатга учради... Самолётдаги 43 кишидан 23 нафари ҳалок бўлди... 

Бундан бир кун олдин "Манчестер Юнайтед" Белградда махаллий "Ред Стар" (Црвена Звезда) жамосига қарши ўйнаган ва ғалаба қозониб, Европа Чемпионлари Кубоги баҳсининг ярим финал йўлланмасини қўлга киритганди. Жамоани уйига олиб кетаётган самолёт Мюнхен аеропортига ёнилғи тўлдириш учун қўнганди...

Ҳалокатдан омон қолганлардан бири – Билл Фоулкс шундай хикоя қилади:

"Самолётнинг орқа қисми йўқ эди. Мен югурганча ташқарига чиқдим. Нима бўлганини тушунмасдан фақат олдинга қараб югурардим. Кейин ортга қарадим ва самолёт портламаслигига амин бўлгач, орқага қараб югура бошладим. Рожер Берн ўз ўриндиғига химоя боғичи билан боғланган эди, бошқа ўриндиқда эса Бобби Чарльтон қимирламасдан ётарди. Кейин Гари Грегг пайдо бўлди ва биз иккимиз муҳтожларга ёрдам бера бошладик. Икки жамоадошимиз оғир жарохатланган Мэтт Басбини ташқарига олиб чиқишди. Бобби Чарльтон ҳам ҳушига келиб, бизга қараша бошлади. Хамма жароҳатланганларни Мюнхендаги "Речц де Исар" касалхонасига олиб кетишди. Биз ҳалокатнинг қай даража даҳшатли эканлигини эртаси кунигина хис қилдик.

Палатага кирганимизда кислород маскаси тагида ётган Мэтт Басбини, оғир жароҳатланган Дункан Эдвардсни, боши боғланган Бобби Чарльтонни, қўллари бинт билан боғланган Жеки Бланчфлауерни кўрдик.

Альберт Сканлон кўзларини юмганча жим ётарди. Рэй Вуд контузия холатида, Кенни Морганс ва Жонни Берри хам ўринларидан қимирлай олишмасди. Мен ҳамшира билан дўстларимнинг ҳолати ҳақида бироз гаплашдим ва палатадан чиқа туриб, "Қолганларни качон кўрсам бўлади?", деб сўрадим. Ҳамшира жавоб бериш ўрнига кўзини олиб қочди. Мен яна: "Қолганлар қани?", деб сўрадим. Шунда ҳамшира: "Қолганлар? Қолганлар йўқ, хамма мана шу палатада ётибди", деб жавоб берди. Ана шу жавобдан кейингина биз содир бўлган ҳалокат даҳшатини тўлиқ хис қилдик. Басби болалари энди йўқ эди.

Рожер Берн, Жефф Бент, Марк Жонс, Дэвид Пегг, Лиам Уилан, Эдди Колман ва Томми Тейлор ўша захотиёқ ҳалок бўлишди. Жамоа котиби Уолтер Крикмер, мураббийлардан Том Карри ва Берт Воллей ҳам омон қолмади. Дункан Эдвардс ва Жонни Берри оғир жарохат олиб, ўлим тўшагида ётишарди. Мэтт Басби кўп сонли жароҳатлардан азоб чекарди. У сафарга чиққан жамоа бошқарувидагилардан омон қолган ягона киши эди. Ўлим билан олишиб ётганлардан икки нафари ҳаётга қайтди. Дункан Эдвардс ва Кенетт Реймент касалхонада жон берди".

Мэтт Басбининг яқин дўсти ва ассистенти Жимми Мерфи хикоя қилади: 

"Сафарга чиққанимизда мен ҳар доим Мэтт билан бирга ўтирардим. Бу гал эса унинг илтимосига кўра Югославияга учмадим. Тўғрисини айтсам, ўша вақтларда мен Югославиядаги ўйиндан кўра чемпионатдаги ўйинлар ҳақида кўпроқ ўйлардим. Шунга қарамасдан, Мэттнинг ёнида эмаслигимдан хафа эдим. Уэльсдан "Олд Траффорд"га қайтган куним Мэттнинг котибаси Эльма Жорж менга самолёт ҳалокатга учраганлиги ҳакидаги хабарни айтди. Бу хабар мени карахт қилиб қуйди. Эшитган хабаримга ишонгим келмасди. Эльма менга қараб туриб, йиғлаб юборди ва кўпчилик ҳалок бўлганлигини, бироқ ким ва неча кишилигини билмаслигини айтди. Унинг сўзларини эшитардим-у, бироқ маъносига тушунмасдим. Жимгина ўз офисимга келдим ва ўтириб йиғлаб юбордим".

Эртаси куни Жимми Мерфи Мюнхенга учди ва у ерда кўрган ҳолатдан юраги увишиб кетди: 

"Мэтт кислород маскасида ётган эди. У менга: "keep the flag flying" (байроқни баланд тут), деди. Дункан мени таниди. Бу даҳшатли, жуда даҳшатли!"

Басби ўзига келгач, шундай деди: 

"Биз барибир бу лаънати кубокни ютамиз! Ҳалок бўлган ўртоқларимиз ҳаққи-ҳурмати ютишимиз шарт!"

Мэттнинг бу сўзларига жавобан Англия жамоларининг мураббийлари Манчестерга ўзларининг энг яхши ёш футболчиларини жўнатдилар: шу тариқа жамоага кейинчалик Европанинг энг яхши футболчисига бериладиган "Олтин тўп" совринини қўлга киритган шотландиялик Деннис Лоу ва ирландиялик Жорж Бест келиб қўшилди. Сардор Бобби Чарльтон эса жамоанинг йўлбошловчисига айланди.

1965 йилда манкунианлар яна Англия чемпионига айланди. 1968 йили эса улар ўзларига берган ваъданинг устидан чиқишди. Финал йўлланмаси учун курашда Мадриднинг "Реал" жамоасини мағлубиятга учратишди. Уйида 1:0 ҳисобида ғалаба қилган манчестерликлар Мадридда биринчи таймдан сўнг 1:3 ҳисобда мағлубиятга учраётган эдилар. Бироқ иккинчи таймда "Юнайтед" ҳисобни тенглаштирди, ҳал қилувчи голни эса ҳимоячи Билл Фоулкс урди. Ўйиндан сўнг Билл кўз ёшларини тийиб тура олмади. Финалда англияликларни Эйсебиу бошчилигидаги "Бенфика" кутиб турарди. Ўйиннинг асосий вақти 1:1 ҳисобида якунланди. Қўшимча вақтда эса Бобби Чарлтон, Кидд ва Жорж Бестнинг саъй-ҳаракатлари ўлароқ ҳисоб 4:1 га айланди. Финал ҳуштаги янграгач, Мюнхен фожиасида омон қолган Мэтт Басби, Билл Фоулкс ва Бобби Чарльтон қўл ушлашиб майдон марказига чиқишди. Бутун стадион уларни тик туриб олқишлади. Бу ҳақда Бобби Чарльтон шундай ёзган эди: 

"Ваъда бажарилди, мен ҳалок бўлган дўстларимга берган сўзимнинг устидан чиқа олдим. Бу менинг ҳаётимдаги энг муҳим ғалаба".